ادراك كليات مخصوص انسان است و در ساير جانداران وجود ندارد حال عاليترين مرحلهء ادراكات عقليه و كليه براى خداوند متعال است كه به علم حضورى ذاتى به همهء اشياء در همهء عوالم عالم است كما مرّ همچنين قدرت و تحريك هم مراحلى دارد كه عبارتند از : 1 - در حيوانات توسط قوهء شوقيه كه مركب از شهوت و غضب است انجام مىگيرد . 2 - در انسانها علاوه بر آن توسط اراده انجام مىگيرد . و عاليترين مرحلهء قدرت و تحريك در ذات خداوند است كه عبارتست از همان ابداع و ايجاد و آفرينش با حفظ اين مقدمه مىگوئيم : همهء دانشمندان الهى اعم از فلاسفه و متكلمين مىگويند : خداوند حىّ است و دلائل متعددى براى اثبات آن اقامه مىكنند كه يكى از آن ادلّه عبارتست از : در مبحث قدرت به اثبات رسيد كه خداوند قادر است و در مبحث علم به اثبات رسيد كه خداوند به هر چيزى آگاه است . « صغرى » و هر موجودى كه قادر و عالم باشد حى است . « كبرى » اين كبرى را در مقدمه ذكر كرديم ، پس خداوند حى است . « نتيجه » منتهى پيرامون تعريف حيات اختلاف دارند : فلاسفهء الهى و گروهى از متكلمين معتزله مىگويند : حىّ عبارتست از كسى كه محال نيست بر او كه قادر و عالم باشد يعنى عدم علم و قدرت براى او ضرورت نداشته و وجود علم و قدرت بر او محال نيست بلكه ممكن است به امكان عام و البته هر كمالى كه براى ذات حق ممكن باشد بالفعل هم ثابت است طبق اين نظريه صفت حيات برمىگردد به يك امر سلبى كه حىّ است يعنى لا يستحيل ان يقدر و يعلم و متكلمين اشاعره مىگويند : حىّ عبارتست از كسى كه واجد صفتى است كه بخاطر داشتن آن صفت مىتواند عالم و قادر باشد تا اينجا بحثى نيست ولى